Bác sĩ thôi miên ở Việt Nam có tồn tại không?

Bác sĩ thôi miên ở Việt Nam có tồn tại không?

Phân biệt bác sĩ tâm thần, nhà tham vấn tâm lý và chuyên gia thôi miên trị liệu

Nếu bạn đang tìm kiếm cụm từ “bác sĩ thôi miên ở Việt Nam”, câu trả lời ngắn gọn là: hiện tại, đây không phải một chức danh được đào tạo và cấp phép chính thức trong hệ thống y khoa Việt Nam. Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 (Điều 26), “bác sĩ” là một chức danh chuyên môn bắt buộc phải có giấy phép hành nghề do Bộ Y tế cấp, dựa trên bằng tốt nghiệp y khoa và thời gian thực hành theo quy định [1]. Không có trường y nào đào tạo chuyên khoa mang tên “bác sĩ thôi miên”, và cũng không có văn bản pháp luật nào quy định chức danh này.

Nhưng điều đó không có nghĩa là điều bạn đang tìm kiếm không tồn tại. Nó chỉ đang mang một cái tên khác, và thuộc về những vai trò khác nhau. Sự nhầm lẫn này không phải lỗi của người tìm kiếm. Đây là một hiện tượng ngôn ngữ khá phổ biến: thôi miên trị liệu (hypnotherapy) là một phương pháp can thiệp tâm lý có hướng dẫn, sử dụng trạng thái tập trung cao độ và thư giãn để hỗ trợ thay đổi tích cực trong nhận thức, cảm xúc và hành vi [4].

Đây là một phương pháp du nhập từ nước ngoài, và trong cách dùng từ hằng ngày, người Việt có xu hướng gọi bất kỳ ai “chữa bệnh” bằng một phương pháp nào đó là “bác sĩ”, bất kể người đó có bằng y khoa hay không. Cách gọi này xuất phát từ thói quen ngôn ngữ, không phản ánh đúng hệ thống chuyên môn thật sự phía sau.

Vậy ai đang thực sự làm công việc liên quan đến thôi miên trị liệu tại Việt Nam, và nên phân biệt các vai trò này như thế nào?

Ba vai trò cần phân biệt

Vai trò	Nền tảng đào tạo	Quyền hạn	Giới hạn
Bác sĩ tâm thần (Psychiatrist)	Bằng y khoa (bác sĩ), chuyên khoa tâm thần	Chẩn đoán bệnh, kê thuốc, điều trị y khoa	Không phải ai cũng có thời gian đi sâu vào các liệu pháp tâm lý hay thôi miên
Nhà tham vấn tâm lý (Counselor)	Cử nhân hoặc Thạc sĩ ngành tâm lý học, tham vấn hoặc liên quan	Không chẩn đoán bệnh, không kê thuốc; làm việc trên nền tảng lý thuyết tâm lý, đồng hành cùng thân chủ	Trường hợp có dấu hiệu bệnh lý tâm thần nặng cần chuyển tuyến đến bác sĩ chuyên khoa
Chuyên gia hoặc nhà thực hành thôi miên trị liệu (Hypnotherapist)	Chứng chỉ chuyên môn về thôi miên (ví dụ NGH, Banyan...), có thể kết hợp hoặc không kết hợp nền tảng tâm lý học	Ứng dụng kỹ thuật thôi miên để hỗ trợ thay đổi nhận thức, hành vi, cảm xúc	Không phải là điều trị y khoa; hiệu quả phụ thuộc nhiều vào tay nghề và nền tảng đào tạo của người thực hành [3]

Lưu ý: ba vai trò trên có thể tồn tại độc lập, hoặc kết hợp ở cùng một người. Ví dụ, một nhà tham vấn tâm lý có thể đồng thời có thêm chứng chỉ về thôi miên trị liệu. Nhưng không ai trong số này đương nhiên là “bác sĩ”, trừ khi người đó thực sự có bằng y khoa.

Một điểm đáng lưu ý khác: kể từ năm 2024, “tâm lý lâm sàng” (clinical psychology) cũng đã chính thức trở thành một chức danh chuyên môn phải có giấy phép hành nghề theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, tách biệt với chức danh bác sĩ [2]. Điều này cho thấy hệ thống pháp luật đang dần phân định rõ hơn các vai trò trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần, và “nhà tham vấn tâm lý” hay “chuyên gia thôi miên trị liệu” hiện vẫn là những khái niệm mang tính nghề nghiệp, chưa được quy định là chức danh phải có giấy phép hành nghề theo cùng khuôn khổ pháp lý này.

Vì sao sự nhầm lẫn này có thể gây hại

Khi một người tìm kiếm nhầm lẫn giữa các vai trò, họ có thể trao niềm tin không đúng chỗ. Ví dụ, nếu ai đó nghĩ rằng người thực hành thôi miên trị liệu có thẩm quyền chẩn đoán như một bác sĩ, họ có thể trì hoãn việc thăm khám y khoa cần thiết khi tình trạng của mình thực sự cần đến điều đó.

Bên cạnh đó, trên thị trường hiện nay cũng có một số người tự nhận là “chuyên gia” hoặc gắn thêm những danh xưng không đúng với thực tế đào tạo của mình. Điều này không phải để nói rằng lĩnh vực thôi miên trị liệu là thiếu tin cậy, mà để nhấn mạnh rằng người tìm kiếm dịch vụ cần có tiêu chí rõ ràng để tự kiểm tra trước khi đặt niềm tin vào bất kỳ ai.

Những câu hỏi nên đặt ra trước khi chọn người hỗ trợ

• Người này được đào tạo và cấp chứng chỉ bởi tổ chức nào, và điều đó có thể kiểm chứng được không?

• Nền tảng học thuật của họ là gì: có nền tảng tâm lý học, tham vấn chính quy hay chỉ có một chứng chỉ ngắn hạn về thôi miên?

• Họ có quy trình đánh giá ban đầu (intake) rõ ràng không, và có tiêu chí chuyển tuyến đến bác sĩ chuyên khoa khi cần thiết không?

Tóm lại

Ở Việt Nam, không có chức danh “bác sĩ thôi miên” được công nhận chính thức. Điều tồn tại là ba vai trò khác nhau: bác sĩ tâm thần, nhà tham vấn tâm lý, và chuyên gia hoặc nhà thực hành thôi miên trị liệu, mỗi vai trò có nền tảng đào tạo, quyền hạn và giới hạn riêng. Hiểu rõ sự khác biệt này là bước đầu tiên để mỗi người tự đưa ra lựa chọn phù hợp với nhu cầu thật sự của mình.

A Pure Day - Ngày Trong Lành