KHÓC CÓ PHẢI LÀ CHỮA LÀNH KHÔNG?
- Giang Kate
- 14 hours ago
- 5 min read
Trong một số chương trình được gọi là “chữa lành”, khi một người bắt đầu khóc, nước mắt đôi khi được xem như dấu hiệu rằng sự chữa lành đang xảy ra.
Nhưng từ góc độ tâm lý học, chúng ta không thể kết luận như vậy chỉ vì một người đang khóc.
Cùng là khóc, nhưng chúng có thể xuất hiện trong những trạng thái tâm lý rất khác nhau.
Một ký ức được chạm tới, cảm xúc trỗi dậy và người ta khóc. Điều đó trước hết cho thấy cảm xúc đã được kích hoạt và biểu lộ.
Sau khi khóc, người ta thậm chí có thể cảm thấy nhẹ nhõm hơn.
Nhưng biểu lộ cảm xúc và thay đổi tâm lý không phải là một việc.
Khóc có thể là một cánh cửa quan trọng. Một người vốn tránh né nỗi đau nhiều năm cuối cùng có thể tiếp xúc được với nỗi buồn, sự tức giận, sợ hãi hay mất mát của mình. Nhưng bước qua cánh cửa ấy rồi, phía sau vẫn có thể còn rất nhiều việc phải làm.
Bởi một sự kiện đau đớn không chỉ để lại cảm xúc về sự kiện.
Nó có thể để lại những cách hiểu về chính mình và thế giới:
“Tôi không đủ quan trọng.”
“Khi tôi cần người khác, họ sẽ không ở đó.”
“Tôi phải tự lo cho mình.”
Nó có thể đi vào cách chúng ta gắn bó trong những mối quan hệ về sau:
khó tin tưởng,
sợ bị bỏ rơi,
luôn tìm kiếm sự bảo đảm,
hoặc ngược lại, không dám phụ thuộc vào bất kỳ ai.
Nó có thể để lại những nỗi sợ và cách ứng phó từng giúp chúng ta tồn tại trong hoàn cảnh cũ nhưng tiếp tục được mang sang những hoàn cảnh mới, ngay cả khi chúng không còn cần thiết nữa.
Vì vậy, quá trình hồi phục có thể còn bao gồm việc nhận diện và làm việc với những niềm tin đã hình thành, những mô thức quan hệ, cách bảo vệ bản thân, những nỗi sợ và những phản ứng cảm xúc–cơ thể vẫn tiếp tục tồn tại sau khi sự kiện đã kết thúc.
Và còn một tầng rất quan trọng khác: giúp quá khứ thực sự trở thành quá khứ trong trải nghiệm của con người.
Hai nhà tâm lý học Anke Ehlers và David Clark, trong mô hình nhận thức về rối loạn stress sau sang chấn (PTSD), mô tả một hiện tượng quan trọng: một sự kiện có thể đã kết thúc từ lâu nhưng con người vẫn trải nghiệm một cảm giác đe dọa đang hiện hữu (sense of current threat).
Nói cách khác, lý trí có thể biết:
“Chuyện đó xảy ra nhiều năm trước rồi.”
Nhưng khi ký ức được kích hoạt, cảm xúc và cơ thể vẫn có thể phản ứng với một sức sống khiến quá khứ dường như tràn vào hiện tại.
Trải nghiệm của người đó lúc này giống như hai màn hình phim đang bị chiếu đè lên nhau. Một màn hình của một đoạn phim trong quá khứ đang chiếu đè lên màn hình của đoạn phim ở hiện tại. Khiến cho cả cơ thể phản ứng như thể chuyện cũ đang diễn ra ngay trong hiện tại.
Một phần của quá trình xử lý ký ức vì thế liên quan đến contextualization — đặt ký ức trở lại đúng bối cảnh thời gian của nó:
Điều này ĐÃ TỪNG xảy ra với tôi.Nhưng nó KHÔNG CÒN ĐANG xảy ra với tôi.
Điều đó không có nghĩa là phải làm cho ký ức biến mất hay cơ thể không còn phản ứng gì. Nó là khả năng tiếp xúc với ký ức trong khi hệ thống tâm lý vẫn nhận được đủ thông tin từ hiện tại: tôi đang ở đây; hoàn cảnh bây giờ đã khác; điều nguy hiểm hoặc mất mát ấy không còn đang diễn ra.
Đó là tiến trình đưa cảnh phim của quá khứ về đặt lại đúng vị trí của nó ở trong thời điểm lịch sử mà nó đã xảy ra để nó không còn ảnh hưởng đến hiện tại.
Và đây cũng là lý do không phải mọi lần khóc đều giống nhau.
Một người có thể khóc trong trạng thái bị ký ức cuốn trở lại, nơi khoảng cách giữa khi đó và bây giờ (then và now) trở nên rất mỏng. Lúc này, cảm xúc mãnh liệt tự nó chưa phải bằng chứng của chữa lành.
Nhưng một người khác có thể khóc khi nhớ lại một chuyện rất đau, trong khi vẫn cảm nhận rõ căn phòng mình đang ngồi an toàn trong căn phòng hôm nay, những người đang ở bên cạnh đang lắng nghe mình, cơ thể mình đang bình ổn ở hiện tại và cuộc sống đang diễn ra xung quanh.
Họ đang nhớ lại, nhưng không còn hoàn toàn sống lại.
Có lần, khi viết về một câu chuyện cũ, tôi vẫn khóc.
Nhưng trong lúc nước mắt rơi, tôi đồng thời nhìn thấy những tán lá xanh đang đung đưa trong gió ngoài ban công của căn nhà tôi đang ở, tiếng chim hót phía xa xa, gió thổi qua làn tóc. Tôi cảm nhận rất rõ không gian mình đang sống và một cuộc đời hiện tại rất khác với cuộc đời năm ấy.
Nỗi đau vẫn có thể được chạm tới.
Nhưng cơ thể và ý thức của tôi đồng thời có rất nhiều bằng chứng của hiện tại:
Tôi đã từng đau đến thế. Nhưng chuyện ấy đã qua rồi. Tôi không còn ở đó nữa.
Có lẽ vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là:
“Bạn còn khóc không?”
mà là:
“Điều gì đang xảy ra bên trong bạn khi bạn khóc?”
Khóc có thể là cánh cửa đầu tiên để một người thôi chạy khỏi điều đã từng làm mình đau.
Nhưng phía sau cánh cửa ấy còn có thể là một quá trình dài hơn nhiều:
hiểu điều gì đã xảy ra với mình,
nhận diện những gì nó để lại,
làm việc với những niềm tin và mô thức quan hệ đã hình thành,
giúp cơ thể và hệ thống tâm lý phân biệt quá khứ với hiện tại,
xây dựng những trải nghiệm mới —
và dần sống một cuộc đời không còn được tổ chức xung quanh điều đã từng xảy ra.
Vì vậy, có lẽ một dấu hiệu đáng chú ý của hồi phục không phải là:
“Tôi kể lại mà không còn khóc.”
Mà đôi khi là:
“Tôi vẫn có thể khóc khi nhớ lại. Tôi biết ngày ấy mình đã đau đến mức nào. Nhưng tôi cũng biết rất rõ rằng chuyện ấy thuộc về lịch sử của tôi — nó không còn là nơi tôi đang sống.”
A Pure Day - Ngày trong lành
Giang Kate
Thạc sĩ Tâm lý (Leeds Beckett University) · Nhà tham vấn tâm lý · Nhà thôi miên trị liệu được chứng nhận bởi National Guild of Hypnotists (NGH)
Địa chỉ:
Tại TPHCM: Chung cư Petro Landmark, 65 Mai Chí Thọ, Bình Trưng, Hồ Chí Minh
Tại Hà Nội: Chung cư số 6 Đội Nhân, Quận Ba Đình
Giờ làm việc:
Thứ 2 - Thứ 6 từ 10:00 - 18:00
Thứ Bảy đến 12:00 trưa
Gọi hoặc nhắn tin (điện thoại, Zalo, Whatsapp)
(84) 387 912 764
Email: apureday@gmail.com
Comments