CÓ THỂ THÔI MIÊN ĐỂ QUÊN MỘT NGƯỜI KHÔNG?

CÓ THỂ THÔI MIÊN ĐỂ QUÊN MỘT NGƯỜI KHÔNG?

Sự thật về trí nhớ, thôi miên, và điều thực sự giúp một người bước qua một mối quan hệ

Có một câu hỏi mà rất nhiều người từng tự hỏi, dù không phải ai cũng dám nói ra: "Liệu có cách nào để xóa một người khỏi tâm trí mình không?" Câu hỏi này thường xuất hiện không phải vì tò mò học thuật, mà vì đang ở trong một nỗi đau cụ thể - một mối quan hệ kết thúc, một ký ức cứ quay lại vào những lúc không ngờ tới, một cảm giác bất lực vì "biết rồi mà vẫn không dừng nghĩ được."

Và thôi miên (hypnosis - tiếng Anh), với hình ảnh gắn liền với "kiểm soát tâm trí" trong văn hóa đại chúng, trở thành một hy vọng dễ hiểu: nếu tâm trí có thể bị dẫn dắt sâu đến vậy, liệu nó có thể được "lập trình lại" để quên đi một người không?

Câu trả lời ngắn gọn là: Không! - Theo nghĩa xóa chọn lọc một ký ức cụ thể.

Nhưng câu trả lời đầy đủ hơn - và quan trọng hơn - nằm ở việc hiểu đúng trí nhớ hoạt động thế nào, thôi miên thực sự là gì, và điều gì mới thật sự giúp một người không còn bị một ký ức chi phối.

1. Vì sao "xóa ký ức" là một hiểu lầm, không phải một khả năng

Trí nhớ không được lưu trữ trong não như một tệp tin nằm ở một vị trí duy nhất, có thể xóa bằng một thao tác. Một ký ức về một người - gương mặt, giọng nói, một buổi tối cụ thể, cảm giác trong cơ thể khi ở bên người đó - được mã hóa phân tán trên nhiều vùng não khác nhau, và gắn chặt với hệ thống cảm xúc, đặc biệt là hạch hạnh nhân (amygdala - tiếng Anh), vùng đóng vai trò trung tâm trong xử lý cảm xúc và trí nhớ có tính cảm xúc mạnh.

Nói cách khác: một ký ức càng có ý nghĩa, càng gắn với cảm xúc mạnh (yêu, mất mát, tổn thương), thì nó càng được củng cố sâu, chứ không phải càng dễ xóa. Đây là lý do vì sao những ký ức về những người quan trọng nhất trong đời thường là những ký ức bền nhất, không phải ngẫu nhiên.

Hình dung phổ biến về việc "xóa một người khỏi trí nhớ" phần lớn đến từ điện ảnh và văn hóa đại chúng, chứ không phản ánh cách bộ não thực sự vận hành. Không có kỹ thuật tâm lý nào - kể cả thôi miên - có thể xác định một ký ức cụ thể và xóa nó khỏi hệ thần kinh mà không ảnh hưởng đến những ký ức, cảm xúc và cấu trúc bản thân khác đang gắn liền với nó.

2. Vậy thôi miên thực sự là gì?

Thôi miên nhân văn (humanistic hypnosis - tiếng Anh, để phân biệt với hình ảnh "thôi miên sân khấu" trong văn hóa đại chúng) là một trạng thái tập trung chú ý cao độ, đi kèm với sự thư giãn sâu, trong đó một người vẫn có ý thức, vẫn có khả năng từ chối gợi ý, và không mất kiểm soát bản thân. Đây không phải trạng thái ngủ, không phải trạng thái vô thức hoàn toàn, và người được thôi miên không trở thành "con rối" theo bất kỳ nghĩa nào.

Trong trạng thái này, sự chú ý được thu hẹp và hướng vào bên trong, khiến một người dễ tiếp cận hơn với những trải nghiệm nội tâm, hình ảnh, cảm xúc mà trong trạng thái tỉnh táo thông thường họ có thể né tránh hoặc phòng vệ lại. Đây chính là điều làm cho thôi miên trở thành một công cụ hữu ích trong một số bối cảnh hỗ trợ tâm lý - không phải vì nó "xóa" điều gì, mà vì nó tạo điều kiện để một người tiếp cận và làm việc với những gì đang diễn ra bên trong mình theo cách trực tiếp hơn.

3. Thôi miên không thể làm gì

• Không thể xóa chọn lọc một ký ức cụ thể (ví dụ: mọi kỷ niệm về một người) trong khi giữ nguyên các ký ức khác.

• Không thể khiến một người "quên sạch" một giai đoạn cuộc đời mà không để lại khoảng trống hoặc ảnh hưởng đến những vùng ký ức, cảm xúc liên quan.

• Không thể thay thế quá trình xử lý cảm xúc (emotional processing - tiếng Anh) tự nhiên mà một người cần trải qua sau mất mát hoặc chia ly.

• Không phải là một hình thức "can thiệp một lần là xong" - bất kỳ ai quảng cáo thôi miên theo hướng này đều đang phóng đại vượt quá những gì phương pháp này thực sự có thể làm.

4. Thôi miên có thể hỗ trợ điều gì

Điều thôi miên nhân văn có thể hỗ trợ không phải là xóa ký ức, mà là thay đổi mối quan hệ của một người với ký ức đó. Cụ thể:

• Giảm cường độ phản ứng cảm xúc khi một ký ức được gợi lại - giúp một ký ức từ chỗ "làm sụp đổ cả một ngày" trở thành một điều có thể nhớ tới mà không bị cuốn theo.

• Hỗ trợ tiếp cận sâu hơn với những cảm xúc chưa được xử lý trọn vẹn - tiếc nuối, tức giận, tổn thương chưa nói ra - để chúng có không gian được nhìn nhận, thay vì bị chôn lại và tái hiện dưới dạng suy nghĩ xâm nhập (intrusive thoughts - tiếng Anh).

• Hỗ trợ điều hòa hệ thần kinh khi cơ thể vẫn đang phản ứng như thể mối nguy hiểm/mất mát đang diễn ra ở hiện tại, dù về mặt lý trí người đó biết chuyện đã qua.

• Tạo không gian để một người kết nối lại với những nguồn lực nội tâm của chính họ - sự an toàn, giá trị bản thân, khả năng tự xoa dịu - vốn có thể đã bị lu mờ trong giai đoạn khủng hoảng của mối quan hệ.

Đây là công việc thật, có giá trị thật - nhưng nó khác về bản chất với việc "xóa một người khỏi tâm trí." Nó không nhắm đến việc loại bỏ ký ức, mà nhắm đến việc thay đổi sức nặng và vị trí của ký ức đó trong đời sống hiện tại của một người.

Một cách nói chính xác hơn cho điều nhiều người thực sự mong muốn khi nói "tôi muốn quên người đó": không phải là xóa họ khỏi trí nhớ, mà là không còn bị ký ức về họ chi phối, điều cảm xúc và hành vi của mình mỗi ngày.

5. Vậy điều gì thực sự giúp một người "quên" - hay đúng hơn, bước qua - một người khác?

Khi bóc tách kỹ hơn mong muốn "quên một người," phần lớn thời gian, điều một người thực sự cần không phải là xóa ký ức, mà là:

• Hoàn tất một tiến trình cảm xúc còn dang dở - tiếc nuối chưa được nói ra, tức giận chưa được thừa nhận, kỳ vọng chưa được buông xuống.

• Thấu hiểu hơn về chính mình thông qua mối quan hệ đó và những ý nghĩa sâu xa mà mối quan hệ đó bám rễ trong tâm trí, cảm xúc của mình khiến mình không thể dứt

• Tách bản thân ra khỏi câu chuyện mình đã gắn với người đó - ví dụ niềm tin ngầm rằng "nếu không có người này, mình sẽ không đủ đầy" hoặc "mình đã mất phần tốt nhất của bản thân khi mối quan hệ kết thúc."

• Phục hồi cảm giác an toàn trong hệ thần kinh, để những ký ức về người đó không còn kích hoạt phản ứng như một mối đe dọa hiện tại cho mối quan hệ khác có thể diễn ra sau này.

• Xây dựng lại và tiếp tục cuộc sống một cách lành mạnh và có thể cất mối quan hệ đó vào một nơi yên bình nội tâm.

  
  

Đây là những tiến trình cần thời gian, cần được làm việc trực tiếp, và thường hiệu quả nhất khi kết hợp nhiều phương pháp: tham vấn tâm lý, làm việc với hệ thần kinh, và trong một số trường hợp, thôi miên nhân văn như một công cụ hỗ trợ trong tiến trình đó - chứ không phải một "nút xóa" thay thế cho toàn bộ tiến trình.

6. Một lời gửi

Nếu bạn - hoặc bất kỳ ai đọc bài viết này - đang tìm một cách để "quên" một người vì ký ức đó đang gây đau đớn thật sự trong đời sống hằng ngày, điều đáng tin cậy nhất không phải là một phương pháp hứa hẹn xóa sạch ký ức trong một buổi, mà là một tiến trình được đồng hành đúng cách, đủ chậm để không né tránh phần khó, và đủ vững để không khiến bạn phải trải qua nỗi đau đó một mình.

Không có phương pháp nào - kể cả thôi miên - có thể thay bạn làm phần việc nhìn thẳng vào những gì cần được nhìn nhận. Nhưng có những phương pháp có thể đồng hành cùng bạn làm điều đó theo cách nhẹ nhàng hơn, có cấu trúc hơn, và không đơn độc.

A Pure Day - Ngày trong lành

Giang Kate

Thạc sĩ tâm lý - Nhà tham vấn tâm lý - Nhà trị liệu thôi miên

Bài viết liên quan:

7 GIAI ĐOẠN TÂM LÝ KHI TRẢI QUA ĐAU BUỒN VÌ MẤT MÁT