THÔI MIÊN LÀ GÌ?

Có lẽ "thôi miên" là một trong những khái niệm thường xuyên bị hiểu lầm. Chỉ cần nhắc đến hai chữ này, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến hình ảnh một người bị điều khiển, mất ý thức, làm theo mọi mệnh lệnh hoặc những màn trình diễn trên sân khấu.

Tuy nhiên, đó không phải là cách thôi miên được hiểu trong tâm lý học và khoa học thần kinh hiện đại.

Thôi miên là gì?

Thôi miên (Hypnosis) là một trạng thái tập trung chú ý đặc biệt, trong đó con người có xu hướng hướng sự chú ý vào trải nghiệm bên trong nhiều hơn, đồng thời trở nên cởi mở hơn với những trải nghiệm như hình ảnh, cảm xúc, ký ức, cảm nhận cơ thể hoặc sự tưởng tượng.

Đây là một hiện tượng tâm lý tự nhiên của con người và đã được nghiên cứu trong hơn một thế kỷ trong các lĩnh vực như tâm lý học, y học và khoa học thần kinh.

Điều quan trọng cần hiểu là thôi miên không phải là một dạng ngủ, cũng không phải là trạng thái mất ý thức hay bị người khác điều khiển.

Thôi miên không phải là mất quyền kiểm soát

Trong trạng thái thôi miên, phần lớn mọi người vẫn nhận thức được những gì đang diễn ra xung quanh.

Họ thường vẫn có thể:

• nghe thấy cuộc trò chuyện;

• biết mình đang ở đâu;

• nhớ phần lớn hoặc toàn bộ quá trình làm việc;

• quyết định có đồng ý với một lời gợi ý hay không.

Nói cách khác, thôi miên không khiến một người đánh mất khả năng kiểm soát bản thân hay quyền quyết định đối với những điều xảy ra với mình.

Một trạng thái quen thuộc hơn bạn nghĩ

Mặc dù từ "thôi miên" nghe có vẻ đặc biệt, nhưng khả năng đi vào trạng thái tập trung sâu thực ra là điều hầu như ai cũng từng trải nghiệm.

Có thể đó là khi bạn mải mê đọc một cuốn sách đến mức không nghe thấy ai gọi.

Hoặc khi bạn hoàn toàn đắm chìm vào một bộ phim và xúc động trước câu chuyện dù biết đó chỉ là hư cấu.

Hay khi bạn đang suy nghĩ rất sâu về một vấn đề và gần như không để ý đến những âm thanh xung quanh.

Trong những thời điểm như vậy, sự chú ý của bạn được tập trung mạnh vào một trải nghiệm cụ thể, còn các kích thích khác tạm thời ít được chú ý hơn.

Trạng thái thôi miên trong thực hành chuyên môn cũng dựa trên khả năng tập trung tự nhiên này, nhưng được tạo ra một cách có chủ đích và hướng đến một mục tiêu rõ ràng. Mỗi người có thể trải nghiệm thôi miên theo một cách khác nhau. Không có một trải nghiệm thôi miên giống nhau cho tất cả mọi người.

Một số người cảm thấy cơ thể thư giãn hơn.

Một số người nhận thấy hình ảnh trong tâm trí trở nên rõ nét hơn.

Có người cảm thấy thời gian trôi nhanh hơn bình thường.

Có người dễ kết nối hơn với cảm xúc hoặc những trải nghiệm bên trong mà trước đây họ ít để ý tới.

Những khác biệt này là hoàn toàn bình thường. Thôi miên không phải là một trạng thái "kỳ lạ" mà mọi người đều phải trải nghiệm giống nhau.

Khoa học nói gì về thôi miên?

Các nghiên cứu hiện nay trong lĩnh vực khoa học thần kinh, chẳng hạn như nghiên cứu của Oakley & Halligan (2013, Nature Reviews Neuroscience) và nghiên cứu sử dụng fMRI của McGeown và cộng sự (2009, Consciousness and Cognition), cho thấy trạng thái thôi miên có liên quan đến những thay đổi trong cách não bộ phân bổ sự chú ý và phối hợp hoạt động giữa một số mạng lưới thần kinh liên quan đến chú ý, tự nhận thức và kiểm soát nhận thức.

Tuy nhiên, cơ chế chính xác của hiện tượng này vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu. Điều đó cũng có nghĩa là khoa học hiện nay không ủng hộ những quan niệm cho rằng thôi miên có thể đọc suy nghĩ, điều khiển người khác, mở khóa toàn bộ vô thức hay khôi phục mọi ký ức đã quên.

Kết luận

Thôi miên không phải là phép thuật hay một khả năng siêu nhiên.

Đó là một trạng thái tập trung chú ý đặc biệt của con người, trong đó sự chú ý hướng nhiều hơn vào thế giới nội tâm mà vẫn giữ được nhận thức và khả năng lựa chọn của bản thân.

Hiểu đúng về thôi miên là bước đầu tiên để phân biệt giữa những gì đã được nghiên cứu bởi khoa học và những hình ảnh mang tính giải trí hoặc huyền bí thường thấy trên phim ảnh và mạng xã hội.

Trong bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu một câu hỏi quan trọng hơn: Nếu thôi miên chỉ là một trạng thái tập trung chú ý, vì sao nó lại có thể hỗ trợ quá trình thay đổi tâm lý?

A Pure Day - Ngày Trong Lành

Giang Kate

Thạc sĩ Tâm lý - Nhà tham vấn tâm lý - Nhà trị liệu thôi miên